TYT-Kimya 20-1. Karışımlar-1

Chemistry

Karışımların Sınıflandırılması

Maddeler temel olarak saf maddeler ve saf olmayan maddeler olarak iki sınıfta incelenirler. Saf maddeler elementler ve bileşiklerdir. Saf olmayan maddeler ise karışımlardır.

İki veya daha fazla saf maddenin kendi kimliğini koruyacak şekilde rastgele oranlarda birleşmesiyle oluşan madde topluluğuna karışım denir. Karışımı oluşturan saf maddeler ise bileşen olarak tanımlanır.

Karışımların Genel Özellikleri

• Karışımlar saf madde değillerdir.
• Belirli bir formülleri yoktur.
• Atom, molekül ve iyon türü kimyasal türler içerebilirler.
• Bileşenlerin kimyasal özellikleri değişmez. Ancak fiziksel özellikleri değişir.
• Bileşenlerin fiziksel yollarla bir araya gelmesiyle oluşurlar ve fiziksel yollarla tekrar bileşenlerine ayrılabilirler.
• Karışımın fiziksel özellikleri, bileşenlerinin karışma oranına göre değişir. (Hal değişim sıcaklıkları, yoğunluk vb.)
• Karışımı oluşturan bileşenlerin kütleleri toplamı, karışımın kütlesine eşittir. Ancak bileşenlerin hacimlerinin toplamı, karışımın hacmine eşit olmayabilir.
  • \(m_{cozelti}=m_{cozucu}+m_{cozunen}\)

Karışımlar görünüş olarak birbirinden farklı olabilirler. Bu durum bileşenlerin karışma şekline bağlıdır.

Homojen Karışımlar

Özellikleri her yerinde aynı olan tek fazlı karışımlardır.

Faz, görüntü farkını ifade eder. Tuzlu su her yerinde aynı görünüme sahipken, yağ ve su iki fazlı bir görünüme sahiptir.

Homojen karışımların tamamı çözelti olarak adlandırılır.

• Bir çözücü ve en az bir çözünenden oluşurlar.
• Bileşenleri çıplak gözle görülemez.
• Bekletildiğinde çökelti oluşturmazlar.
• Gaz ve sulu çözeltileri süzgeç kağıdından geçer.
• Gaz ve sulu çözeltileri genellikle saydamdır.
• Katı, sıvı ve gaz halde olabilirler.

• Hava, şekerli su, yağmur suyu, sirke, bazı alaşımlar, şerbet ve kolonya çözeltiye örnektir.

• Çözeltilerde genellikle miktarı çok olan bileşen çözücü, miktarı az olan bileşen ise çözünen olarak adlandırılır. Örneğin tuzlu su karışımında çözücü su, çözünen tuzdur.
• Çözeltilerin fiziksel halini genelde çözücü belirler. Örneğin tuzlu su, çözücüsünün fiziksel halinde olan bir çözeltidir.
• Çözeltilerde çözünen tanecik boyutu 1nm (\(10^-9m\)) den küçüktür.

Heterojen Karışımlar

Özellikleri her yerinde aynı olmayan, genellikle çok fazlı görünüme sahip karışımlardır.

• Bazıları tek fazlı, bazıları çok fazlıdır.
• Bileşenleri genelde çıplak gözle veya çeşitli görüntüleme yöntemleriyle görülebilir.
• Bekletildiğinde çökelti oluşturabilir. Bu bileşenlerin bazıları süzgeç kağıdından geçmeyebilir.
• Genellikle bulanık görüntüye sahiptirler.
• Katı, sıvı ve gaz halde olabilirler.
• Kumlu su, çorba, süt, duman ve salata heterojen karışımlara örnektir.

Heterojen karışımlarda bileşenler; bir madde diğer maddenin içinde dağılıyorsa (genelde miktarı az olan) dağılan faz (madde), bu maddenin içinde dağıldığı diğer madde ise (genelde miktarı çok olan) dağıtan faz (madde) olarak tanımlanır. Örneğin çamurlu suda, su dağıtan faz, toprak dağılan fazdır.

Adi Karışımlar (Katı-Katı)

Genellikle katıların oluşturduğu heterojen karışımlardır.

Kum-çakıl, karışık çerez, kükürt tozu karışımları buna örnektir.

Emülsiyon (Sıvı-Sıvı)

Birbiri içinde çözünmeyen farklı sıvıların bir araya gelmesiyle oluşan karışımlardır.

Emülsiyonlar genellikle bulanık görünüme sahiptirler. Veklediklerinde yoğunluklarına göre farklı fazlara ayrılırlar.

Su-zeytinyağı, süt, mazot-su ve mayonez buna örnektir.

Süspansiyon (Katı-Sıvı)

Birbiri içinde çözünmeyen katı ve sıvılar arasında oluşan heterojen karışımlardır.

Süspansiyonla genellikle bulanık bir görünüme sahiptirler ve saydam değildirler. Beklediklerinde katı ve sıvı fazlarına ayrılırlar.

Dağılan parçacıkların boyutu 1000 nanometreden büyüktür.

Türk kahvesi, nişasta, ayran, kan ve çamurlu su buna örnektir.

Aerosol (Gaz-Sıvı ya da Gaz-Katı)

Gaz fazında olan bir dağıtıcı içinde katı ya da sıvı maddenin hetorojen dağılmasıyla oluşan karışımlardır.

Spreyler (depodorant, böcek ilaçları), sis kümesi, duman ve bulut aerosole örnektir.

Kolloid

Dağılan fazın, dağıtıcı faz içerisinde asılı kalmasıyla oluşan heterojen karışımlardır. Kolloidlerde, dağılan madde çıplak gözle görülmez ancak mikroskopla görülebilir.

Dağılan parçacık boyutu 1 nanometre ile 1000 nanometre arasındadır.

Aerosoller, emülsiyonlar ve süspansiyonların çoğu kolloiddir.

Duman, sis, kan, süt, krema, renkli cam, boya, çırpılmış yumurta ve jöle kolloid örnekleridir.

Kolloidlerden ışın demeti geçerken ışınların saçılmasından dolayı parçacıklar net olarak görülebilir. Bu olaya Tyndall Etkisi denir. Ancak çözeltiden ışın demeti geçerken net görülmez.