TYT-Kimya 23. Asitler, Bazlar, Tuzlar-1

Asitlerin Genel Özellikleri

Asitlerin tadı ekşidir.
Genellikle suda iyonlarına ayrışarak çözündükleri için sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
Sulu çözeltileri mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirir.
Asitler bazlarla tepkimeye girerek tuzları oluştururlar.
- \(\ce{}HNO3(aqua) + NaOH(aqua) -> NaNO3(aqua) + H2O(s)\)
Asitler aşındırıcı özelliğe sahiptir ve ciltle temas ettiklerinde yakıcı etki gösterirler.
Asitler karbonatlı bileşiklere etki ederek karbondioksit gazı açığa çıkarır.
Asitler bazı metallerle (Mh, Fe, Zn gibi) tepkimeye girerek hidrojen gazı çıkmasına neden olurlar.

Bir metalin asitle tepkimesinden \(H_2\) gazı oluşuyorsa, açığa çıkan \(H_2\) nin katsayısı metalin değerliğinin yarısıdır.

Bazların Genel Özellikleri

Bazların tadı acıdır.
Genellikle suda iyonlarına ayrışarak çözündükleri için sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
Sulu çözeltileri kırmızı turnusol kağıdını maviye çevirir.
Bazlar asitlerle tepkimeye girerek tuz oluştururlar.
Bazlar aşındırıcı özelliğe sahiptir ve ciltle temas ettiklerinde yakıcı etki gösterirler.
Ciltte kayganlık hissi oluştururlar.
Kuvvetli bazlar amfoter metallerle (Be, Sn, Al, Pb, Cr, Zn) tepkimeye girerek hidrojen gazı çıkmasına sebep olur.

Önemli

Asit ve Bazların Indikatörlere Etkisi

Bir maddenin asit veya baz oluşua bağlı olarak renk değiştiren maddelere indikatör (belirteç) denir.

Bazı Doğal Indikatörler

Çay
Kırmızı lahana suyu
Üzüm suyu
Alizarin
Turnusol

Bazı Sentetik Indikatörler

Metil Oranj
Fenol kırmızısı
Metil turuncusu
Timal mavisi
Bromotimol mavisi

En çok bilinen indikatörlerden biri turnusoldur. Turnusol asidik ortamda kırmızı, bazik ortamda mavi renk alır.

pH kavramı ve pH kağıdı

Bir indikatör, maddelerin asitlik ya da bazik derecelerinin belirlenmesinde tek başına kullanılamaz. Sadece maddenin asidik ya da bazik olup olmadığının anlaşılmasında kullanılır.

Bir asidin asitlik derecesinin (kuvvetli) ya da bir bazın bazlık dercesinin (kuvvetli) belirlenebilmesi için farklı indikatörlerin emdirildiği özel kağıt şeritlerinden yararlanılır. Bu özel şeritler pH kağıdı olarak adlandırılır.

pH 7 nötrdür. Daha yüksek numaralar bazik, daha düşük numaralar ise asidiktir.

pH kavramı çözeltideki \(H^+\) iyonu derişimine bağlı olarak tanımlanmış logaritmik bir bağlantıdan bulunur. Oda koşullarında pH ölçeklerindeki değerler genellikle 0 ile 14 arasındadır.

Moleküler Düzeyde Asitlik-Bazlık

Arrhenius'un asit-baz tanımına göre suda çözündüğünde hidronyum (\(H_3O^+\)) iyonu oluşturan maddeler asit, hidroksit (\(OH^-\)) iyonu oluşturan maddeler ise bazdır.

Çift yönlü ok zayıf asit ve bazları ifade ederken tek yönlü ok kuvvetli asit ve bazları ifade eder.

Bazı asitlerin suda çözünme denklemleri

Bazı bazların suda çözünme denklemleri

HF suda \(H^+\) iyonu (\(H_2O^+\)) oluşturduğundan asittir.

Suda çözündüğünde kısmen iyonlaşan HF asidinin sulu çözeltisinde \(H_2O^+\) ve \(F^-\) iyonlarının yanında HF molekülleri de bulunur. Bu şekilde kısmen iyonlaşan asitler zayıf asitlerdir.
Aynısı bazlar için de geçerlidir. Örneğin \(NH_3\) suda kısmen iyonlaşır ve bu sebeple zayıf bazdır.

Asit-baz tanımından da anlaşılacağı gibi bir maddenin asit ya da baz özelliği göstermesi için yapısında \(H^+\) veya \(OH^-\) bulunması gerekmez. Yapısında \(H^+\) bulundurmayan bazı maddeler asit, yapısında \(OH^-\) bulundurmayan bazı maddeler de baz özelliği gösterebilirler.
Ametal oksitlerinden oksijence zengin olan bileşikler su ile tepkimeye girerek asit bileşiklerini oluşturur. Oluşan bileşikler de sulu ortamda \(H^+\) iyonu yani hidronyum iyonu oluşturur.
Bu nedenle oksijence zengin olan ametallerin oksitleri yapılarında \(H^+\) içermemelerine rağmen asidik özellik gösterirler ve asidik oksit olarak sınıflandırılırlar.

Metal oksitlerinin bir kısmı (genellikle aktif metaller) suda çözündüklerinde baz bileşiklerini oluşturur. Oluşan bileşikler de sulu ortamda \(OH^-\) iyonu oluşturur.
Bu nedenle \(CaO(k), Na_2O(k), MgO(k)\) oksitleri yapılarında \(OH^-\) içermemelerine rağmen bazik özellik gösterirler ve bazik oksit olarak sınıflandırılırlar.

\(\ce{NH3(g), CH3NH2(s) ve (CH3)2NH(s)}\) gibi bazı bileşiklerde suda çözündüklerinde su ile etkileşerek ortamda \(OH^-\) iyonu oluşmasına neden olduklarından baz özelliği gösterirler.

\(CO, NO, N_2O\) gibi oksijence fakir olan (oksijen sayısı ametal sayısına eşit veya ametal sayısından daha az olan) oksitler suda çözündüklerinde ortamda H ya da OH iyonu oluşturmadıklarından sulu çözeltileri nötrdür ve bu oksitler nötr oksit olarak adlandırılır.

Yapısında hidrojen atomu bulunmasına rağmen suda çözünmeyen ya da suda çözündüğünde \(H^+\) ya da \(OH^-\) iyonu oluşturmayan bileşikler asidik ya da bazik özellik göstermezler.

\(NH_3\) (amonyak) bazdır, bilmeyen kazdır.