ATP (Adenozin Trifosfat)
ATP; Adenin bazı, riboz şekeri ve üç fosfat grubundan oluşan organik bir moleküldür.
- Hücrelerin metabolik olayları için gerekli olan enerjiyi sağlar.
- Adenin bazı ve riboz şekerinin birleşmesiyle adenozin oluşur.
- Bu yapıya fosfat grubunun bağlanması ile adenozin monofosfat (AMP),
- İki fosfat grubunun bağlanması ile adenozin difosfat (ADP),
- Üç fosfat grubunun bağlanması ile adenozin trifosfat (ATP) oluşur.
- ATP molekülünün yapısında iki tane yüksek enerjili fosfat bağı bulunur.
- Bu bağların kopmasıyla açığa çıkan enerji hücrelerdeki metabolik olaylarda kullanılır.
\[\ce{ATP + H2O <=> ADP + P_i + Energy} \]
- Hücrede ADP'ye bir fosfat grubunun eklenmesi ile ATP sentezlenir.
- Bu olaya fosforilasyon adı verilir.
Canlılar üç farklı yöntemle ATP sentezleyebilir.
- Substrat düzeyinde fosforilasyon
- Oksidatif fosforilasyon
- Fotofosforilasyon
ATP molekülü ile hücrenin endergonik ve ekzergonik reaksiyonları arasında enerji transferi sağlanır.
- Endergonik: Enerjinin harcandığı reaksiyonlardır. Biyosentez olayları (yağ, protein ve karbonhidrat sentezi gibi), aktif taşıma, kas faaliyetleri ve sinirsel iletim gibi olaylarda ATP harcanır.
- Ekzergonik: Enerjinin açığa çıktığı reaksiyonlardır. Oksijenli solunum ve fermantasyın ekzergonik reaksiyonlara örnek olarak verilebilir.
Canlı olan her hücrede ATP sentezi gerçekleşir.
ATP molekülünün üretildiği reaksiyonlara fosforilasyon, harcandığı reaksiyonlara ise defosforilasyon denir. Fosforilasyon ve defosforilasyon olayları tüm canlılarda ortaktır.