TYT-Kimya 01. Kimya Bilimine Giriş
Simyadan Kimyaya
Kimyanın bilim olmadan önceki hali simya (alşimi) olarak adlandırılır. Simya bir bilim değildir, çünkü:
- Teorik temelleri yoktur
- Sistematik bilgi birikimi içermez
- Sınama - yanılmaya dayalı çalışmaları içerir.
Simyanın temel amaçları
- Değersiz madenleri altına çevirme
- Ölümsüzlük iksirini bulma
Simyanın ilgili olduğu başlıca alanlar:
- Astronomi
- Astroloji
- Mitoloji
- Tıp
- Din
- Felsefe
Simyacıların keşfettikleri bazı şeyler
- Araç/gereç
- Damıtma düzenekleri
- Su banyosu
- Fırınlar
- El kantarları
- Kroze
- İmbik
- Teknikler
- Damıtma
- Kristallendirme
- Mayalama
- Özütleme
- Süzme
- Çözme
- Madde
- Cam, Mürekkep, Barut, Seramik, Alaşım, nitrik asit (kezzap), civa, sülfirik asit (zac yağı), hidroklorik asit (tuz ruhu) vb.
18inci Yüzyılda simyadan kimyaya geçişte etkili olan faktörler
- Terazinin yaygınlaşması
- Deneylerin sistematikleştirilmesi
- Deneylerde kullanılan maddeler arasında ilişki kurulması
- Teorilerin deney sonuçları ile ilişkilendirilip test edilmesi
Kimya Bilimine katkı sağlayan isimler
Empedokles
Görüşleri:
- Tüm nesneler 4 elementten meydana gelir: ateş, su, hava, toprak.
- Nesneleri bir arada tutan ve ayıran güç: sevgi ve nefrettir.
Keşif/çalışmaları: - Su saati kullanıp havanın maddi varlığa sahip olduğunu belirlemiştir.
- Işık ve görme olaylarını da açıklamaya çalışmıştır.
Democritus
Görüşleri:
- Atomlar ve boş uzaydan başka var olan hiçbir şey yoktur. Geriye kalan her şey bir görüştür.
Keşif/çalışmaları: - Maddelerin bölünemeyen en küçük parçacığına yunanca bölünemeyen anlamına gelen atomos (atom) adını vermiştir. Atom fikrini ortaya atan ilk simyacıdır.
Aristo
Görüşleri:
- Madde 4 elementten oluşur ve maddelerin birbirlerinden farklı olmasının nedeni bu elementlerin farklı oranlarda birleşmesidir.
- Dört element şu özelliklere sahiptir:
- Ates: kuru, sıcak
- Toprak: kuru, soğuk
- Hava: ıslak, sıcak
- Su: ıslak, soğuk
Cabir bin HAYYAN
(Aka. simyanın babası) İlk kapsamlı laboratuvarı kuran kişidir.
Görüşleri:
- Maddenin en küçük parçası olan atomda yoğun bir enerji vardır.
- Atom da parçalanabilir.
Keşif/çalışmaları: - Nitrik asit, hidrojen klorür, sülfirik asit, kral suyu, sitrik asit, asetik asit, tartarik asit, arsenik tozu.
- İmbiği geliştirip baz kavramını ortaya atmıştır.
Ebu Bekir er-Razi
(Aka. antman)
Görüşleri
- Tüm maddeler atom ve boşluklardan meydana gelmiştir.
- Simyada kullanılan maddeleri bedenler(metaller), ruhlar(kükürt,arsenik,civa,nişadır), taşlar(pirit,mağnezya), vitroller(metal sülfatları), borakslar(boraks,soda), tuzlar(kaya tuzu,potasa,güherçile) olarak sınıflandırmıştır.
Keşif/çalışmaları - Kostik sodayı, gliserini keşfetmiştir.
- Alkolü antiseptik olarak tıpta kullanmıştır.
- Karıncalardan damıtma yolu ile formik asidi elde etmiştir.
- Kroze, fırın gibi laboratuvar araç gereçlerini keşfetmiştir.
Robert Boyle
Görüşleri
- Kendinden daha basit maddelere ayrılamayan saf maddeyi element olarak tanımlamıştır.
- İlk kez kimyasal bileşiklerle karışımlar arasında ayrım yapmış: kimyasal bileşimlerdee maddenin özelliklerinin tamamıyla değiştiğini, karışımlarda ise böyle olmadığını söylemiştir.
Keşif/çalışmaları - Havanın fiziksel özellikleri üzerine çalışmalar yapmış olup, Hooke ile birlikte geliştirdikleri vakum pompası yardımıyla bir gazın hacmi ve basıncı arasındaki ilişkiyi (Boyle yasası) ortaya koymuştur.
- Kuşkucu kimyager adlı bir kitap yazmıştır.
Antoine Lavoisier
(Aka. kimyanın babası)
Keşif/çalışmaları
- Yaptığı deneyde bir miktar kalay metalini içi hava dolu bir cam balona koyup ağızını kapatarak tartmıştır. Cam balonun ağzını açmadan ısıttığında balonda beyaz bir toz oluştuğunu gözlemlemiştir. Bu cam balonu tekrar tarttığında başlangıçtaki ağırlığın değişmediğini görmüştür.
- Deneylerde teraziyi kullanarak kütlenin korunumu yasasını bulmuştur.
- Oksijenin havada bulunan bir gaz olduğunu ve yanmaya neden olduğunu belirlemiştir. Yanan maddenin oksijenle birleşerek oksitleri oluşturduğunu ortaya koymuştur.
Kimyanın ve Kimyacıların Başlıca Çalışma Alanları
Kimya: Maddelerin yapısını, özelliklerini, birbirleriyle olan etkileşimini ve etkileşimler sonucundaki değişiklikleri inceleyen bilim dalıdır.
Başlıca kimya disiplinleri
Analitik kimya
- Kimyasal maddelerin birleşimlerinin tür(nitel) ve miktarlarının(nicel) saptanması analitik kimyanın ilgi alanıdır.
- Boya, ilaç, gıda, çevre endüstrisi, tıp, areoloji, adli kimya gibi birçok alanda yararlanılır.
Fizikokimya
- Sistemlerdeki enerji-iş dönüşümlerini, sıcaklık, basınç, derişim gibi fiziksel özelliklerin değişimlerini inceler.
- Kimyasal tepkimelerde molekül hızları ve hareketleri, birbirleriyle etkileşimleri ve bu süreçteki enerji değişimleri ilgi alanıdır.
Biyokimya
- Canlı organizmaların kimyasal yapısını, kimyasal yapıda meydana gelen değişiklikleri inceleyen disiplindir. Canlıların yapı taşı olan proteinler, nükleik asitler vb. organik yapıları inceler.
- Kan ve idrar tahlili gibi çalışmalar, ilaçların vücuttaki etkileri biyokimyanın ilgi alanıdır.
Polimer kimyası
- Çok sayıda monomerin art arda bağlanması sonucunda oluşan polimerlerin yapısını inceler.
- Polimerler doğal veya yapay olabilir. Protein, karbonhidrat, kauçuk doğal, PVC, naylon, plastik, teflon ve orion ise yapay polimerlerdir.
Organik Kimya
- Yapısında karbon(C) bulunduran maddelerin özelliklerini ve tepkimelerini inceleyen disiplindir.
- Petrol ve petrol ürünleri, kömür, boyalar, ilaçlar, plastikler, patlayıcıların eldesi, tepkimeleri ve özellikleri ilgi alanıdır.
Anorganik kimya
- Organik olmayan bileşiklerin özelliklerini ve tepkimelerini inceler.
- Metal, ametal, asit, baz, tuz, su gibi maddelerin doğada nasıl bulunduklarını, özellikleri ve kimyasal tepkimeleri ilgi alanıdır.
Endüstriyel Kimya
- Endüstride kullanılan ham maddelerin süreçleri ve verimiyle ilgilenir.
- Gerek organik gerek inorganik maddeler ilgi alanıdır.
Başlıca kimya endüstrileri
İlaç
Hastalıkların teşhis ve tedavisinde kullanılan kimyasallardır.
Petrokimya
Petrol ve türevlerinin çeşitli yöntemlerle yeni ürünlere dönüşüm süreçlerini inceler.
Gübre
Tarımda ürün verimini ve kalitesini artırmak amacıyla üretilen kimyasallardır.
Boya
Tekstil, inşaat, gıda, ahşap, metal gibi .ok çeşitli alanlarda kullanılan boyaların hazırlanmasında ve bulundukları ortamlardan uzaklaştırılmasında kimya kullanılır.
Arıtım
Hava, su ve toprağın kirleticilerden temizlenmesi işlemine denir. Bunda kimyadan yararlanılır.
Tekstil
İplik eldesi, boyanması ve dokunması vb. işlemlerin yapıldığı endüstri dalıdır ve kimyadan yararlanılır.
Kimya alanıyla ilgili başlıca meslekler
- Eczacı
- Kimya öğretmeni
- kimyager
- kimya mühendisi
- metalurji mühendisi