TYT-Kimya 03. Kimyada İş Güvenliği

Previous: TYT-Kimya 02. Element ve Bileşiklerin Özellikleri
Next: TYT-Kimya 04. Atom ve Periyodik Sistem-1

Laboratuvarlarda Uyulması Gereken Kurallar

Kiyasallar koklanmamalı, tadına bakılmamalıdır.
Yüzük, bilezik gibi takılar kullanılmamalıdır.
Laboratuvar önlüğü, koruma gözlüğü, maske ve yapılacak işe uygun eldivenler kullanılmalıdır.
Alev alma vb. risklere karşı saçlar toplu olmalıdır.
Kimyasallara çıplak elle dokunulmamalıdır.
Çatlak, kırık ve kirli cam eşyalar kullanılmamalıdır.
Sakız çiğnenmemeli, yiyecek ve içecek getirilmemeli ve tüketilmemelidir.
Bazı maddelerin buharları gözleri etkileyebileceğinden kontak lens kullanılmamalıdır.
Alınan kimyasal şişenin kapağı kapatılmalı, aynı spatül veya pipet temizlenmeden başka madde için kullanılmamalıdır.
Aseton, eter, alkol gibi yanıcı ve uçucu maddeler aleve uzak tutulmalıdır.
Açık ciltte kesik, çatlak veya açık yara varsa kimyasallardan etkilenmemesi için mutlaka uygun şekilde kapatılmalıdır.
Piller alev alma riski taşıdığından cep telefonu kullanılmamalıdır.
Kimyasalların etiketleri koparılıp, karalanmamalı, etiketleri bozulmuş kimyasallar kullanılmamalıdır.
Asit çözeltisi hazırlarken su üstüne yavaşça asit dökülmeli, asla asit üstüne su eklenmemelidir. (Sıçrama yapmaması için.)
Pipetle çalışırken puar kullanılmalı,, kimyasallar ağızla çekilmemelidir.
Kullanılmış araç gereçler kirli bırakılmayıp yıkanmalıdır.
Atıklar lavabolara dökülmemeli, etiketlerle belirlenmiş özel atık kaplarına atılmalıdır.
Şaka, başkalarının dikkatini dağıtıcı hareketler vb. yapılmamalı, oyun oynanmamalıdır.
Deney yapan kişi laboratuvardan ayrılmamalıdır.
Öğretmenin bilgisi olmadan hiçbir işlem yapılmamalıdır.

Uyarı İşaretleri

[!TIP]

Aşındırıcı oyar, tahriş edici kızarıklığa ve alerjik etkiye sebep olur.

Yakıcı, oksitleyicidir, O işareti vardır. Yanıcıda sadece ateş vardır.

İnsan Sağlığı ve Çevre İçin Yararlı Maddeler

Sodyum(Na): Su dengesini korur. Vücut sıvılarının nötrlük düzeyinin korunmasında görev alır. Hücrelerde besin geçişi sağlayıp, sinir fonksiyonlarını kontrol eder. Toprak ve suyun iyon dengesini sağlar.
Potasyum(K): Vücut sıvılarının iyon dengesini ve kandaki glikoz seviyesini düzenler. Toprağın iyon dengesini ve bitkilerde osmotik basıncı düzenler.
Demir(Fe): Kana kırmızı renk veren hemoglobinin temel parçasıdır. DNA sentezinde rol oynar. Bitkiker için 2. dereceden önemli elementlerdendir.
Kalsiyum(Ca): Kemiklerin temel bileşenidir. İskelet ve dişlerin korunmasını sağlayıp, sinir ve kasların işlevine yardımcı olur. Toprakta, hayvan iskeletinde, mercanlarda bulunur.
Magnezyum(Mg): Adrenalin salgılanmasında ve kan pıhtılaşmasında rol alır. Stres önleyicidir. Diş ve kemik gelişiminde etkilidir. Bitkilerde klorofilin yapısında bulunur. Eksikliğinde kas kasılmaları olur.
Su(\(H_2O\)): Vücut sıcaklığının düzenlenmesi, vitamin, mineral ve oksijenin vücutta taşınmasında ve böbreklerin çalışmasında rol alır. Yeryüzünün ısı dengesini korur.

İnsan Sağlığı ve Çevre İçin Zararlı Maddeler

Civa(Hg): DNA da hasara neden olmakla birlikte, sinir ve böbrek fonksiyonlarına zarar verir. Cenin ve bebek gelişimini engeller. Maden atıkları vb. ile hava ve suya karışıp besin zinciri ile canlı vücuduna girer.
Kurşun(Pb): Hemoglobin ve sinir sisteminde bozulmalara neden olur. Kan basıncını yükseltip, beyin hasarlarına neden olur. Endüstriyel atıklarla çevreye salınabilir. Bitkilerde klorofil sentezini olumsuz etkiler.
Karbon dioksit(\(CO_2\)): Merkezi sinir sistemini olumsuz etkiler. Ortamdaki oranı %10u geçtiğinde soluyan kişide bilinç kaybı ve ölüm meydana gelir. Küresel ısınmadan sorumlu başlıca gazlardandır.
Azot dioksit(\(NO_2\)): Üst solunum yollarında tahriş ve yanmalara, genetik mutasyonlara neden olabilir. Fosil yakıtlar sonucu ortama salınıp asit yağmurlarına neden olur.
Kükürt trioksit(\(SO_3\)): Bronşite, zatürreye, mide ve ağızda yanmalara neden olur. Zehirleyici etkiye sahiptir. Fosil yakıtlar sonucu ortama salınan bu gaz havadaki su ile etkileşip asit yağmurlarına dönüşür.
Karbon monoksit(\(CO\)): Kanda oksijen yetersizliğine neden olup, kalp, beyin gibi organlarda ve sinir sisteminde bozulmalara neden olur. Aşırı solunması ölüme neden olabilir.
Klor(\(Cl_2\)): Klorlu çamaşır suyu ile tuz ruhunun karıştırılması sonucunda elde edilebilen zehirli bir gazdır. Ciğerlerde ve solunum sisteminde tahrişe neden olur. Su arıtımında kullanılır ve dezenfektanlarda bulunur. İnsan, bitki, toprak ve hayvanlar için zararlı bir maddedir.

Laboratuvar Aletleri

Cam balon: Çözeltileri hazırlama, karıştırma, saklama, kaynatma, bazı kimya reaksyonlarının gerçekleştrilmesi işlemlerinde kullanılır.
Balon joje: Boyun kısmında ölçü çizgileri bulunan bu alet ile belli derişimlere sahip çözeltiler hazırlanıp saklanabilir.
Erlenmayer: Koni şeklindeki cam malzemedir. Çözelti hazırlama ve saklamada, kristallendirme işlemlerinde kullanılan bir gereçtir.
Pipet: Az miktardaki sıvıların çok hassas ölçümlerinde, bir kaptan diğer kaba sıvıların aktarılmasında kullanılır.
Termometre: Sıcaklık ölçmeye yarayan cam gereçtir. Tepkime ortamının sıcaklığını ölçmek amacıyla kullanılır.
Beherglas: Yüksek sıcaklığa dayanıklıdır. Çözelti hazırlama, karıştırma, ısıtma ve kristallendirme işlemlerinde kullanılır.
Büret: Altında musluk bulunan dereceli boru şeklinde cam malzemedir. Titrasyon işleminde kullanılır.
Mezur: Saf sıvı ve çözeltilerin hacminin ölçülmesi veya aktarılmasında kullanılan dereceli cam malzemedir.
Kroze: Porselen veya metalden yapılır. Maddeleri çözme, toz ve kül haline getirme amacıyla fırınlarda kullanılır.
Deney tüpü: Birçok amaç için kullanılan 100 santigrat dereceye kadar dayanabilen bir cam gereçtir.
Spatül: Plastik, metal veya porselenden üretilebilir. Toz veya küçük parçalar halindeki maddeleri almak için kullanılır.
Havan: Cam, porselen, çelik vb. malzemelerden üretilir. Katı maddeleri toz haline getirmek veya bir katıyı sıvı içinde ezmek için kullanılır.
Huni: Süzme işlemi sırasında sıvının geniş ağızlı bir kaptan dar ağızlı bir kaba aktarılmasında kullanılır.
Ayırma hunisi: Zeytinyağı-su, mazot-su gibi birbirleri ile karışmayan yoğunlukları farklı sıvıları ayırmaya yarayan gereçtir.
İspisto ocağı: Isıtma işlemlerinde kullanılır. Ucunda yanıcı fitil bulunan bir gereçtir.
Sac ayağı: Metalden yapılan üç ayaklı bu gereç üzerine cam malzemeler konarak ısıtma işlemi gerçekleştirilir.
Baget: Cam bir çubuktur. Karışım hazırlarken karıştırma işlemi yapmak için kullanılır.
Saat camı: İç bükey biçimli cam malzemedir. Az miktardaki katıların kurutma ve ısıtma işlemlerinde kullanılır.