TYT-Kimya 07. Kimyasal Türler Arası Etkileşimler

Previous: TYT-Kimya 06. Atom ve Periyodik Sistem-3
Next: TYT-Kimya 08. Kimyasal Türler Arası Etkileşimler-2

Kimyasal Türler

Atom

Bir elemente ait fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip en küçük yapı birimi atom olarak adlandırılır.
Proton, nötron ve elektron olmak üzere üç temel parçacık türü içerirler.
Fiziksel ve kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrılamazlar ancak nükleer olaylarla ayrılabilirler.
Soy gazlar (He, Ne, Ar) ve metaller (Fe, Ag, Au) atom kimyasal türlerinden oluşurlar.
Tek atomlu yapıda olduklarından monoatomik olarak sınıflandırılırlar.

Proton ve nötronlar atomun çekirdeğinde, elektronlar ise elektron bulutlarında (orbital) bulunurlar.
Atomun çekirdek çapı yaklaşık \(10^{-13}\)cm, atomun çapı ie yaklaşık \(10^{-8}\)cm dir.
Atomlar elektron mikroskopları ile görüntülenebilir.

Molekül

Aynı ya da farklı en az iki ametal atomunun birbirine bağlanmasıyla oluşan bağımsız tanecik birimleri olan kimyasal türler molekül olarak adlandırılır.
Aynı ametal atomlarının birleşmesiyle oluşan moleküller element molekülleridir. (\(H_2\), \(O_2\), \(S_8\))
Farklı ametal atomlarının birleşmesiyle oluşan moleküller bileşik moleküllerdir. (\(H_2O\), \(CO_2\))

Moleküller iki atomlu (diatomik), üç atomlu (triatomik) ve çok atomlu (poliatomik) olabilirler.
- \(H_2\) ve \(CO\) iki atomlu, \(H_2O\) üç atomlu, \(CH_3COOH\) çok atomlu moleküllere örnektir.

Moleküllerin oluşması sırasında aynı ya da farklı ametal atomları arasında kovalent bağlar oluşur. Yani molekül yapılı kimyasal türler kovalent bağ içerir. İyonik bağlı maddeler moleküllerden değil, birim hücrelerden oluşur.

Molekül yapılı olan bir şey kovalent bağlıdır.

İyon

Pozitif ya da negatif yüklü atom ya da atom grupları iyon olarak adlandırılır.

Bir atom elektron verdiğinde, verdiği elektron sayısı kadar pozitif yüke sahip olur. Pozitif yüklü iyonlar katyon olarak adlandırılırlar.
Bir atom elektron aldığında, aldığı elektron sayısı kadar negatif yüke sahip olur. Negatif yüklü iyonlar anyon olarak adlandırılırlar.
İyonlar pozitif ya da negatif yüklü atom grupları şeklinde de olabilirler. Bu şekildeki iyonlar kök olarak adlandırılır.

Nötr bir atom elektron vererek katyon oluşturduğunda çapı küçülür.

Nötr bir atom elektron alarak anyon oluşturduğunda çapı büyür.

Radikal

Fen lisesi müfredatında. Sınavda çıkmayacak.

Kimyasal Türler Arası Etkileşimlerin Sınıflandırılması.

Birbirine yaklaşan atomların

Çekirdekleri arasında itme kuvvetleri,
Elektron bulutları arasında itme kuvvetleri
Ve bir atomun çekirdeği ile başka bir atomun elektron bulutu arasında çekme kuvvetleri oluşur.

İtme ve çekme kuvvetlerinin toplamına bağ denir.

Bağın Sağlamlığına Göre Sınıflandırma

Kimyasal türler arası oluşan itme ve çekme kuvvetlerinin birbirine göre kıyaslanması sonucunda iki farklı etkileşim ortaya çıkar.

Çekme kuvvetleri itme kuvvetlerine göre çok baskın olduğunda kimyasal türler arasında güçlü etkileşimler (kimyasal bağlar) oluşur.
Çekme ve itme kuvvetleri birbirine yakın ise ya da çekme kuvvetleri az baskın ise kimyasal türler arasında zayıf etkileşimler (fiziksel bağlar) oluşur. Zayıf etkileşimler maddelerin yoğun fazları olan katı ve sıvı hallerde etkindir.

Bağlanan Kimyasal Türe Göre Sınıflandırma

Aynı ya da farklı tür element atomları arasında etkileşimler oluşabilir. Bu etkileşimler güçlü olabileceği gibi zayıf da olabilir.
- Element moleküllerinde ya da bileşik moleküllerinde atomları bir arada tutan etkileşimler güçlü etkileşimlerdir. HCl molekülündeki H ve Cl atomları arasında, \(H_2\) molekülündeki H ve H atomları arasında güçlü etkileşimler vardır.
- Katı haldeki Ar- Ar atomları arasında zayıf etkileşimler, katı haldeki Fe - Fe atomları arasında ise güçlü etkileşimler vardır.
İki ayrı molekül yapılı tanecik arasında her zaman zayıf etkileşimler oluşur.
Zıt yüklü iyonlar arasında elektrostatik çekim kuvvetleri ile bağlar oluşur. Bu ağlar her zaman güçlü etkileşimlerdir.

Kısaca, atomlar arası etkileşimler, soygazlar hariç genellikle güçlüdür. Moleküller arası etkileşimler ise her zaman zayıftır. Zıt yüklü iyonlar arasındaki ise güçlüdür.

Moleküller arasındaki etkileşimler her ne kadar zayıf olsalar da birbirlerine göre kuvvet farklılıkları vardır. Moleküler element ve bileşiklerin erime ve kaynama noktalarındaki farklılıklar, oluşan bu zayıf etkileşim kuvvetlerinin farklı olmasından kaynaklanır.

Moleküller arasındaki bağ göreceli olarak güçlüyse cisim katı haldedir, zayıfsa gaz haldedir.

Metalik bağ iki metal arasındadır.

Not: Genel olarak bağları kırmak için kullanılan enerji 40kJ den büyükse güçlü bağları, küçükse zayıf bağları kırabilir.

Not2: Etkileşim kırma sorularında maddenin halinin değişmesi, zayıf etkileşimlerin de kırıldığını gösterir (moleküller arası bağ). Bir molekül sıvısının güçlü bağları kırılıyorsa, moleküller arası zayıf bağları da kırılır.

Not3: Zayıf bağlarda elektron sayısı ne kadar büyükse, çekim gücü de o kadar artar. Bu sebeple \(CO_2\) molekülleri arasındaki çekim gücü, \(O_2\) molekülleri arasındaki çekim gücünden fazladır.