TYT-Kimya 08. Kimyasal Türler Arası Etkileşimler-2

Previous: TYT-Kimya 07. Kimyasal Türler Arası Etkileşimler
Next: TYT-Kimya 09. Kimyasal Türler Arası Etkileşimler-3

Kimyasal Türlerde Lewis Gösterimleri

Kimyasal türler arasında güçlü etkileşimler oluşurken ya elektron alışverişi olur ya da elektronlar ortaklaşa kullanılır.

Atomların değerlik elektronlarının belirli kurallara göre sembol etrafında gösterilmesi Lewis Elektron Gösterimi ya da Lewis Yapısı olarak adlandırılır.

Atomun katman elektron dizilimi yazılarak son katmandaki elektron sayısı belirlenir
Element sembolü yazılarak, sembolün çevresine değerlik elektron sayısı kadar nokta konur.
Noktalar sembolün dört kenarına önce teker teker yerleştirilir (\({}_2He\) hariç). Değerlik elektronu dörtten fazla ise sekize (okted) ulaşıncaya kadar noktalar ikişerli olacak şekilde yerleştirilir.

Bir element Lewis yapısındaki tek nokta sayısı kadar bağ yapabilir.

Helyum soygaz olduğu için bağ yapmaz. Bu sebeple helyumun 2 noktası ayrı yerlere yazılmak yerine yan yana yazılır.

Nötr atomlar elektron alarak ya da vererek elektron dizilimlerini bir soy gaza benzeterek kararlı iyonlar oluşturmaya çalışırlar.
Katyonların Lewis yapısında nokta olmaz ancak kararlı anyonların Lewis yapılarında (hidrojen hariç) 8 tane nokta olur.
İyon eksi yüklü ise eksi sayısı kadar nokta ekle, artı yüklü ise nokta çıkart.

Değerlik elektronları bitince bir alt katman yazılmaz. Çünkü o değerlik elektron katmanı değildir.

8'e tamamlanmış kararlı haldeki iyonlar köşeli parantez ile kapatılır. Bu elektronların ortak kullanılmadığını göstermek, ve kovalent bağ ile karıştırmamak için yapılır.

Elekron Alma Verme Eğilimleri

İlk 20 elementte metal ve ametal elementlerinin tümü bileşik oluştururken elektron alarak, vererek ya da ortaklaşa kullanarak elektron dizilimlerini kendilerine en yakın soy gaza benzetirler. \({}_5B\) atomu, bazı bileşiklerinde dublet ya da oklete ulaşamaz.

Kararlı iyonlarda elektron dizilimi \({}_2He\) soygazına benziyor ise (sadece iki elektron kaldıysa) dublet kararlılığı,

diğer soy gaz atomlarına benzeyen bir elektron dizilişi oluyor ise oktet kararlılığı vardır. (son katmanı 8 ise)

İyonik Bağ

Elektron vererek oluşan bir katyon ile elektron alarak oluşan anyon arasında elektrostatik çekim kuvveti ile oluşan güçlü etkileşimler iyonik bağ olarak tanımlanır.

İyonik Bağ Oluşumu

İyonik bağların oluşması için elektron alışverişi yapılmalıdır.
Bileşik oluşumu sırasında alınan toplam elektron sayısı, berilen toplam elektron sayısına eşit olmalıdır.

Nötr magnezyum atomunun elektron dizilimi 2-8-2 dir. Kararlı iyon hali ise 2-8 dir. 2 elektron vermek ister

Nötr flor ise 2-7 dizilimine sahiptir. Kararlı hali ise 2-8 dir. 1 elektron almak ister

Bu iki element birleşip \(MgF_2\) iyonunu oluşturur.

İyonik Bileşik Formüllerinin Yazılması

Verilen toplam elektron sayısı, alınan toplam elektron sayısına eşit olmalıdır. Yük toplamının 0 olması için anyon ve katyonlar en küçük sayı ile çarpılarak yükleri eşitlenir.

Pratik şekilde, iyon yükleri çaprazlama birbirlerinin altına en küçük tam sayılarla mutlak değer olarak yazılır. (Sayılar sadeleşebiliyorsa sadeleştir)

Molekül içeren iyonlarda molekülü paranteze almayı unutma \(Fe^{+2} + PO_{4}^{-3} \Rightarrow Fe_3(PO_4)_2\)

İyonik bağlı bileşiklerde ortak elektron kullanımı yoktur. O kovalent bağdır.

İyonik Bileşiklerin Örgü Yapısı ve Özellikleri

İyonik bağlı bileşikler molekül yapılı değil, birim hücre yapılıdır.

Bir iyonun zıt yüklü iyon tarafından çekilmesiyle oluşan ve örgüde sürekli tekrar eden yapılar birim hücre olarak adlandırılır.

NaCl kristalinde 1 tane \(Na^+\) iyonu 6 tane \(Cl^-\) tarafından sarılmıştır. Tam tersi de geçerlidir.

Katyon ve anyon arasında kristal yapılı katılar oluşur. Erime ve kaynama noktaları yüksektir.
Kristal örgüde yük denkliği vardır ve nötr yapıdadır. Bu nedenle katyon sayısı, anyon sayısına eşit olmayabilir
Katı halde elektriği iletmezler. Sıvı ve sulu çözelti halinde elektrik akımını iletirler.
İyonik kristalde tekrar eden birim hücreden oluşurlar. Molekül yapılı değildirler. Formül iyonlar arası en basit oranı gösterir.
Sert ve kırılgandırlar. Kuvvet etkisi altında eğilip bükülmezler. Kırılarak parçalanırlar.

İyonik Bileşiklerin Adlandırılması

İyonik bileşiklerin adlandırmalarında katyon ve anyon adları kullanılır.

Değişken değerlik alan metallerin iyon adlarında metalin adından sonra yük değeri parantez içinde roma rakamı ile yazılır.

Adlandırma yöntemi: Katyonun adı + anyonun adı

iyonik bileşiklerde di, tri, tetra vb. olmaz

Oksijen bileşiğin sonundaysa oksit, başındaysa oksijen ismini alır.

Azot bileşiğin sonundaysa nitrür, başındaysa azot ismini alır.

Sülfür sondaysa sülfür, baştaysa kükürt